Ngân hàng - vốn - doanh nghiệp: Vẫn là một đường vòng luẩn quẩn

Vẫn âm thầm cuộc đua phá rào lãi suất

Không phải đến bây giờ, khi thị trường tài chính đang phải đối mặt với những khó khăn có thể tới đỉnh thì cuộc chạy đua phá rào lãi suất huy động của các NH mới lộ diện. Vẫn biết khi NH huy động thấp thì cho vay cũng hạ được lãi suất và trên thực tế lạm phát đã giảm mạnh hơn so với dự kiến sẽ giúp đẩy sớm hơn quá trình giảm lãi suất. Nhưng trên thực tế, đến giờ DN nơi thì khát vốn lắm nhưng không thể tiếp cận nguồn vay, nơi thì dửng dưng vì không chịu được lãi cao.

Còn nhớ cách đây hơn 1 năm, cả hệ thống NH ở TW cũng như Hải Phòng đều phải lên tiếng về lối chơi không mấy đẹp của 1 NH khi đơn phương tăng vọt trần lãi suất huy động khiến các khách hàng lớn, bé, thậm chí khách hàng tiềm năng của họ bị cuốn như một dòng lũ về nơi đó. Sau sự vụ đó, giám đốc một chi nhánh NHTM cổ phần ở đường Lạch Tray, quận Ngô Quyền, ấm ức cho biết: “họ làm thế kéo hết khách hàng của chúng tôi cũng như của các NH khác...”.

Và cũng ngay sau đó, thị trường tiền tệ lại tiếp tục diễn ra cuộc chạy đua lãi suất mới mà không ai bảo được ai, kiểu “con gà tức nhau tiếng gáy”. Như một phản ứng dây chuyền, tức thì, lãi suất cho vay cũng tăng liên tục. Cuối cùng thì khách hàng vay phải è cổ trả nợ lãi suất tăng theo từng tháng. Còn thời điểm này, khi chỉ trong vòng chưa đầy 2 tháng qua, NHNN đã công bố 3 lần điều chỉnh hạ trần lãi suất huy động tiền gửi và hiện còn 11%/năm, nhưng tiến độ hạ lãi suất cho vay chỉ đang nhúc nhích ở một vài NH lớn. Tất cả hệ thống NH đều phát đi tín hiệu lãi suất sẽ được hạ nhiệt trong vòng vài tháng tới.

Theo chính sách mới nhất, lãi suất 14%/năm sẽ ưu tiên cho khách hàng thuộc 4 nhóm như mấy ngày liên tiếp vừa qua báo chí đã đăng tải thì hầu như chưa có mấy DN được hưởng. Thậm chí có khách hàng thuộc nhóm này rồi nhưng thực tế khi tới NH, các khoản vay vẫn phải trả với lãi suất 20,5%/năm.

Lý giải hiện tại cho tình trạng “trên bảo dưới không nghe này”, qua tiếp xúc, trao đổi với đại diện lãnh đạo một vài chi nhánh NH cổ phần lớn ở Hải Phòng và các chuyên viên tín dụng thì hiện tại dòng vốn có lãi suất huy động thấp rất eo hẹp, thậm chí ở nhiều NH, dòng vốn này còn chưa kịp “về”. Đến đây, dư luận hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi: “Vậy các tổ chức tín dụng đang huy động vốn với lãi suất như thế nào?”. Cũng đem suy tư này trao đổi với giám đốc chi nhánh một NHTM cổ phần ở Hải Phòng (thuộc nhóm 1), vị này chia sẻ: “Huy động tiền gửi như hiện tại thì không có khách hàng nào vui cả...”.

Một cán bộ tín dụng thuộc NHTM cổ phần nhóm 1 khác tiết lộ: việc các NH lách luật để vượt trần lãi suất huy động vẫn đang âm thầm diễn ra. Thay bằng huy động tiền gửi như trước đây dùng các chiêu: thưởng, khuyến mại... để thu nhanh dòng vốn về NH thì nay, do quy định không được thực hiện các hình thức đó nên các NH dùng chiêu khác là “rỉ” tai khách hàng. Sau khi khách hàng mang tiền gửi vào NH rồi thì có luôn người mang tiền đến tận nhà họ để “thưởng” mà không cần chứng từ, ký tá gì hết. Và hầu hết những “giao liên” này lại không phải là nhân viên NH (!?) - vị cán bộ này bật mí tiếp. Rõ ràng, đến người chẳng hiểu gì về bài tính của NH cũng đủ thấy rằng món tiền ấy sẽ đội thêm chi phí của NH và sẽ được “hạch toán” vào khoản lãi suất đầu ra - đương nhiên sẽ làm lãi suất này chưa thể giảm.

Đường vòng luẩn quẩn

Cũng vẫn vị giám đốc trên bày tỏ: “NH là người trung chuyển - NH vay rẻ thì cho vay rẻ, vay cao phải cho vay cao. Lãi suất tiền gửi giảm thì khách hàng không vui, nhưng NH cho vay cao thì DN lại buồn...”. Tuy nhiên vị giám đốc này không khẳng định thẳng hiện NH của vị đang huy động với lãi suất như thế nào, chỉ khẳng định với lộ trình đang thực hiện, chắc phải đến cuối năm 2012 thì NH này mới có thể thực hiện hạ lãi suất cho vay được. Và hiện tại, qua tìm hiểu, mức lãi suất 17-19%/năm vẫn được coi là thấp ở khối các NHTM cổ phần.

Theo thông báo mới nhất của NHNN chi nhánh Hải Phòng, tính đến 30-4-2012, dư nợ tín dụng của toàn hệ thống trên địa bàn đều không tăng. Ngoài nguyên nhân tình hình kinh doanh chung đang gặp phải những khó khăn khách quan thì không ít DN thời điểm này nội lực kém, sản xuất, kinh doanh không có đầu ra. Động thái hạ trần lãi suất vay cũng không làm cho các DN tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, bởi từ chính các NH, đây mới là “giờ G” để họ đưa ra các yêu cầu khắt khe hơn trước. Còn để giải ngân với lãi suất 15%/năm mà tiến tới là 14%, DN phải có kiểm toán trong vòng 3 năm trở lại đây.

Đây là điều quá khó, có thể coi là đánh đố DN, nhất là đối với các DN vừa và nhỏ. Vì thế, rất ít DN đủ tiêu chuẩn được hưởng lợi từ chính sách này. Như ở NHTM cổ phần Hàng Hải, đặc thù của nhóm khách hàng thủy sản (thuộc top ưu đãi lãi suất) là đa số vay bằng ngoại tệ nên theo ông giám đốc chi nhánh ở Hải Phòng, việc giảm lãi suất cho họ vào thời điểm này chưa thực sự cần thiết. Còn ở NHTM cổ phần Á Châu, NH đã đáp ứng một số khách hàng có đủ điều kiện vay 15%/năm nhưng chủ yếu ở phía Nam. Quan điểm chung của các nhà lãnh đạo và ông chủ NH vẫn là luôn chào đón các DN có kế hoạch, phương thức, hiệu quả kinh doanh tốt.

Theo phân tích của các nhà kinh doanh NH thì vấn đề hiện tại không hẳn phải ở lãi suất cho vay cao mà còn là ở khả năng của DN. Trong khi đó, trong quý I/2012 , tỷ lệ nợ xấu ở hầu hết các NH, kể cả NHTM cổ phần nhóm 1 đều gia tăng, thậm chí, từ tháng 4, đến nay một vài NH lớn có tỷ lệ thuận giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu. Chính vì vậy, thay bằng đi thẩm định DN để cho vay, hiện giờ, rất nhiều cán bộ tín dụng NH được chỉ đạo phải dành toàn bộ thời gian đi đòi nợ, thúc nợ. Và đến đây thì tất thảy đã hình dung ra một đường vòng luẩn quẩn giữa NH - vốn - DN. Đường vòng này khiến NH không tin DN, DN thì ca thán NH. Thế nên vốn thừa của NH vẫn cứ để đấy, còn nợ đọng của DN lại không ai mang đi. Đây quả là nút thắt cần phải được tháo gỡ!