Nước mắt thời “khủng hoảng”… (Kỳ 1)

Kỳ 1. Thừa tiềm năng, thiếu tiềm lực(!?)

Sở dĩ nói Hải Phòng có thừa tiềm năng để phát triển nghề đánh bắt thủy hải sản là vì thành phố có tới 125km đường bờ biển, quy tụ nguồn lợi sinh vật biển vô cùng phong phú, nhiều hải sản có giá trị kinh tế cao như: tôm he, mực nang, cá hồng, cá song, cá tráp, cua ghẹ… Thêm vào đó, cơ cấu ngành nghề khai thác thủy hải sản cũng khá đa dạng với ngư trường khai thác rộng lớn từ các vùng biển ven bờ quanh các quần đảo Cát Bà, Long Châu đến đảo Bạch Long Vỹ, và vùng đánh cá chung Việt Nam-Trung Quốc.

Ngoài ra, Hải Phòng có hệ thống dịch vụ hậu cần nghề cá khá phát triển với nhiều cảng cá hiện đại ở Cát Bà, quận Đồ Sơn hay đảo Bạch Long Vỹ, bước đầu đáp ứng được yêu cầu sản xuất cho ngư dân Hải Phòng cũng như cho ngư dân ở nhiều tỉnh thành lân cận khác. Trong khi đó, nghề nuôi trồng thủy hải sản cũng có nhiều thuận lợi để phát triển. Với diện tích trên 13.000 ha nuôi ở cả khu vực nước ngọt, nước mặn, nước lợ đã tạo nên cơ cấu nuôi trồng rất đa dạng.

Nhiều loài có giá trị kinh tế cao như tôm sú, tôm thẻ chân trắng được đưa vào nuôi công nghiệp theo tiêu chuẩn VIÊT-GAP, đảm bảo các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm. Song song với đó là số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, xuất khẩu thủy sản cũng tương đối lớn với trên 30 doanh nghiệp, cơ bản giải quyết được nhu cầu tiêu thụ sản phẩm cho bà con ngư dân và người nuôi trồng…

Những tiềm năng, lợi thế kể trên đáng ra phải mang lại cho Hải Phòng sự phát triển vượt bậc về kinh tế thủy sản, thế nhưng 6 tháng đầu năm 2012, giá trị sản xuất thủy sản ước đạt 596,5 tỷ đồng, tăng 5,17% so với cùng kỳ và bằng 49,65% kế hoạch năm… Thực tế, trong mấy năm qua, theo con số thống kê, giá trị sản xuất thủy sản có tăng, tuy nhiên sự tăng trưởng này vẫn chưa đạt được kỳ vọng. Và hiện tại ngành thủy sản Hải Phòng vẫn tồn tại không ít hạn chế, mới chỉ phát triển bề nổi chứ chưa đi vào chiều sâu, hay nói đúng hơn là thiếu tiềm lực để khai thác có hiệu quả những tiềm năng, lợi thế hiện có.

Vì không dám mạnh dạn đầu tư tàu lớn để đánh bắt xa khơi nên có tới 70% số lượng tàu thuyền của ngư dân Hải Phòng có công suất từ 20CV trở xuống, chuyên khai thác gần bờ, trong khi đó nguồn lợi thủy sản gần bờ dần cạn kiệt. Về lý thuyết, có khoảng 30% tàu thuyền đủ sức đánh bắt xa khơi nhưng thực chất số lượng tàu thuyền khai thác xa bờ chiếm một lượng rất nhỏ. Phần vì sợ rủi ro do thời tiết, phần vì năng lực đánh bắt yếu kém, thu không đủ chi khiến ngư dân không dám vươn khơi là điều dễ hiểu. Thực sự thì những năm qua, lạm phát và suy thoái kinh tế đã có ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển ngành thủy sản Hải Phòng.

Ngay như địa phương có truyền thống và năng lực khai thác thủy sản hàng đầu ở huyện Thủy Nguyên và thành phố như xã Lập Lễ cũng gặp vô vàn khó khăn. Dù có trên 800 tàu thuyền và một tập đoàn đánh cá, nhưng nhiều ngư dân đang lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan. Theo tính toán sơ bộ của chính quyền địa phương, từ đầu năm đến nay chỉ có 10% số tàu thuyền của Lập Lễ là khai thác có hiệu quả, 20% khai thác vừa đủ chi, còn lại có tới 70% thua lỗ…, đủ để thấy nghề đánh bắt thủy sản đang gặp khó ở mức độ nào.

Ông Nguyễn Văn Chiện - Chủ tịch UBND xã Lập Lễ cho biết, nhiều ngư dân địa phương dù biết đi biển nắm chắc nhiều phần lỗ nhưng không thể cho tàu nằm bờ dài ngày bởi tàu sẽ nhanh hỏng hơn. Mặt khác, đã là ngư dân mà không đi biển thì họ chẳng biết làm gì. Vì thế ngư dân đành phải “càn đi quét lại” một số vùng biển gần bờ để giải quyết cái ăn trước mắt. Đáng lo là việc ngư dân khai thác thủy sản đúng vào mùa sinh sản là nguyên nhân làm suy giảm rất nhanh nguồn lợi thủy sản. Thậm chí khi “lỡ” khai thác những con cá tôm cua quá nhỏ, ngư dân hoặc đem làm mắm hoặc lại đổ xuống biển, vừa gây ô nhiễm vừa lãng phí một lượng lớn tài nguyên thủy sản…

Không riêng gì ở Lập Lễ mà thực trạng khó khăn của khai thác, đánh bắt thủy hải sản cũng đang là bài toán nan giải tại các địa phương khác có nghề khai thác thủy sản trên địa bàn thành phố như Cát Hải, Đồ Sơn, Kiến Thụy… Ngoài thiếu sự đầu tư thỏa đáng đối với việc đánh bắt xa bờ, điều đáng quan ngại nhất là nguồn lợi thủy hải sản ở vùng biển vịnh Bắc bộ nói chung và vùng biển Hải Phòng nói riêng đã và đang bị khai thác quá mức, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng nguồn lợi cả về chất và lượng. Một loạt các thủy hải sản quý có nguy có biến mất, thay vào đó các loài cá tạp giá trị thấp lại tăng lên. Đây là hệ quả tất yếu của việc khai thác một cách ồ ạt, thiếu quy hoạch mang tính bền vững.

Thêm vào đó việc không tạo được quy trình khép kín từ khâu sản xuất trên biển đến khi ra được thành phẩm cuối cùng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến sản lượng khai thác không đạt giá trị thực mà bị trôi nổi, bấp bênh theo giá thị trường. Bên cạnh đó, chính sự khó khăn trong lĩnh vực khai thác làm nảy sinh thêm khó khăn bất cập trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các cơ sở chế biến thủy sản.

Đa phần hiện nay các đơn vị này đều sản xuất cầm chừng, hoặc hoạt động không hết công suất thiết kế, thậm chí có những đơn vị chỉ nhận gia công các mặt hàng hoặc hoạt động mang tính thời vụ, không có nguồn nguyên liệu ổn định, thiếu nguyên liệu đảm bảo đúng tiêu chuẩn phục vụ cho chế biến xuất khẩu. Mặt khác thị trường xuất khẩu của các đơn vị này chủ yếu là các nước truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc… mà chưa mạnh dạn chủ động đầu tư tìm kiếm cơ hội mở rộng ra những thị trường mới…

Nếu làm được khâu khép kín từ đánh bắt, vận chuyển đến chế biến ra sản phẩm cho thị trường tiêu thụ… thì thu nhập chắc chắn sẽ cao hơn, tạo ra công ăn việc làm cho những người kể cả không tham gia đánh bắt, giá trị thực tăng lên và quan trọng là không bỏ phí những tiềm năng về phát triển kinh tế thủy sản mà Hải Phòng đang có…

(Còn nữa)