Nước mắt thời “khủng hoảng”… (Kỳ 2)

>>  Kỳ 1. Thừa tiềm năng, thiếu tiềm lực(!?)

Còn mới đây, do hiện tượng thủy triều đỏ cũng đã khiến nhiều hộ nuôi ngao ở huyện Cát Hải thực sự choáng váng. Khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất là xã Đồng Bài, nơi có tỷ lệ ngao chết lên tới 30-40%, thậm chí 90% ở những điểm bị lớp váng thuỷ triều đỏ bao phủ khi triều kiệt. Tổng thiệt hại do đợt thuỷ triều đỏ này tại xã Đồng Bài ước tính khoảng 2-3 ngàn tấn ngao, tương đương giá trị khoảng 45-60 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, không thể không kể tới đợt dịch từ tháng 6-2011 đã gây ra một thảm họa đối với những hộ nuôi tu hài trên vịnh Lan Hạ. Trong đó phải có đến trên 60% tu hài mất trắng, tổng thiệt hại lên tới hàng chục tỷ đồng, cá biệt có hộ gia đình mất tới hơn 8 tỷ đồng. Số vốn mà người dân bỏ ra đầu tư vào tu hài phần nhiều là do tích góp được từ những vụ trước, vay ngân hàng hoặc huy động từ người thân nên khi gặp phải dịch bệnh, họ đều rơi vào tình trạng tay trắng, nợ nần chồng chất…

Có thể thấy, một khi dịch bệnh xảy đến, người nuôi trồng thủy sản ở vào tình thế hết sức khó khăn bởi họ gần như là mất sạch. Như trường hợp của gia đình ông Phạm Văn Thắng, ở thị trấn Cát Bà - “nạn nhân” của đợt dịch tu hài xảy ra trên vịnh Lan Hạ - cũng đang đắng lòng vì số tiền hơn 1 tỷ đồng “lặn mất tăm” xuống vịnh.

Thời gian gần đây, ngành nuôi trồng thủy sản lại rúng động bởi dịch bệnh xuất hiện ở tôm nuôi, xảy ra trên diện rộng gồm quận Dương Kinh, huyện Thủy Nguyên, Tiên Lãng…, gây thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Theo Chi cục Thú y Hải Phòng, sau đợt dịch bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và tế bào biểu mô (IHHNV) xảy từ ngày 18 đến 24-4, tại phường Tân Thành (Dương Kinh) còn xảy ra thêm 3 đợt dịch mới.

Đợt 2 từ ngày 2 đến 12-5, tại 11 hộ nuôi tôm thẻ và tôm sú thuộc phường Tân Thành xuất hiện tình trạng tôm lờ đờ, bơi dạt bờ, bỏ ăn và chết khoảng sau 30 ngày thả nuôi; diện tích bị bệnh 12,2 ha, số tôm giống thiệt hại 143 vạn con. Tiếp đó, ngày 28-5, tại một số hộ nuôi thuộc phường Tân Thành, tôm có dấu hiệu bị bệnh. Đợt 3 là từ ngày 4-6 đến nay, trên địa bàn phường Tân Thành xuất hiện thêm 13 hộ nuôi tôm có dấu hiệu bệnh, tổng diện tích bị bệnh đợt 3 tại đây là 8 ha, lượng tôm giống chết khoảng 65 vạn con… 

Không riêng gì ở Dương Kinh, bệnh IHHNV còn xuất hiện tại xã Gia Đức (Thủy Nguyên). Qua lấy mẫu giám sát dịch bệnh tại xã Gia Đức, Chi cục thú y phát hiện mẫu tôm he chân trắng tại hộ ông Nguyễn Văn Nôm, ở thôn 3 và ông Nguyễn Văn Hăng, ở thôn 5, dương tính với vi rút gây bệnh IHHNV. Còn tại xã Tiên Hưng (Tiên Lãng) thì lại xuất hiện bệnh đốm trắng (WSSV) khiến diện tích tôm bị chết là 4 ha, số lượng con giống bị bệnh khoảng 47 vạn con… Như vậy, chỉ từ giữa tháng 4 đến nay, tại các vùng nuôi thủy sản trọng điểm của thành phố xuất hiện hai bệnh dịch nguy hiểm trên tôm là IHHNV và WSSV. Tổng diện tích nuôi tôm bị bệnh là 25,42ha, số lượng con giống thiệt hại khoảng 339 vạn con. Điều đáng lo ngại là hiện các dịch bệnh này tiếp tục lây lan rộng và tác hại sẽ là vô lường…

Vấn đề đặt ra cấp thiết của cơ quan chức năng là phải làm sao giảm thiểu được những tổn thất do dịch bệnh gây ra, mà trước tiên là phải tìm ra được nguyên nhân gây dịch để có biện pháp khắc phục kịp thời. Trong khi đó, theo ghi nhận của Viện nghiên cứu hải sản thời gian gần đây cho thấy, thủy triều đỏ có sự gia tăng đến mức đáng lo ngại về tần suất xuất hiện tại vùng biển Hải Phòng. Nhất là khu vực Cát Hải đã xảy ra liên tiếp 3 đợt thuỷ triều đỏ. Đợt thứ nhất do loài tảo giáp Ceratium furca gây ra vào tháng 7-2011, gây chết ít nhất 10 tấn cá lồng tại khu vực Hang Vẹm. Đợt thứ hai do loài tảo Phaeocystis cf.globosa gây ra vào tháng 11-2011, khiến 70% sản lượng ngao của các xã Phù Long, Hiền Hào bị chết, gây ra thiệt hại ước tính khoảng 20-40 tỷ đồng.

Đợt vừa xảy ra vào tháng 3-4 vừa qua do tảo Noctiluca scintillans là đợt thứ ba. Các đợt bùng phát gần đây cũng cho thấy, thành phần loài tảo gây hại ngày càng đa dạng và mức độ tác động của thuỷ triều đỏ đối với môi trường và kinh tế cũng nghiêm trọng hơn nhiều so với những đánh giá trước đây… Đáng quan ngại là hiện nay chưa có phương pháp hữu hiệu giảm thiểu tác hại của thuỷ triều đỏ và tảo độc hại, cho nên khi thuỷ triều đỏ xảy ra, các biện pháp có thể thực hiện chủ yếu là né tránh như hạ thấp lồng bè nuôi cá để tạo không gian cho cá tránh lớp thuỷ triều đỏ, hạn chế lấy nước có thuỷ triều đỏ vào đầm, thu hoạch sớm và ngưng thả giống.

Ngoài yếu tố “tự nhiên” như hiện tượng thủy triều đỏ, tác nhân gây dịch bệnh cho ngành nuôi trồng thủy hải sản có yếu tố của tình trạng chất thải trong sản xuất công nghiệp chưa qua xử lý, hoặc xử lý chưa đảm bảo đúng kỹ thuật đã xả ra môi trường làm ô nhiễm nguồn nước phục vụ cho nuôi trồng thủy sản. Như tại các vùng nuôi tôm ở phường Tân Thành (Dương Kinh), ngoài vi rút gây bệnh IHHNV, cơ quan chức năng còn phát hiện tỷ lệ tôm và môi trường nước nhiễm vi khuẩn vibrio sp cao từ 40 - 66,7%.

Điều đó cho thấy, nguồn nước nuôi thủy sản ở khu vực Tân Thành đang ô nhiễm nghiêm trọng. Trình trạng ô nhiễm cũng xảy ra ở hầu hết các vùng nuôi thủy sản nước ngọt ở Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Thủy Nguyên, Hải An. Qua lấy mẫu xét nghiệm ở những vùng nuôi này, Chi cục thú y phát hiện có nhiều vi khuẩn gây hại cho thủy sản và ô nhiễm môi trường nước. Cụ thể là có 16/104 mẫu nhiễm vi khuẩn vibrio, đây là các tác nhân gây bệnh nguy hiểm đối với tôm, cá nuôi; 7/88 mẫu cá xét nghiệm nhiễm vi khuẩn flavobacterium sp, tập trung tại huyện Vĩnh Bảo.

Đây là nhóm vi khuẩn gây bệnh mòn vây, cụt đuôi cho cá nuôi; 58/88 mẫu cá xét nghiệm nhiễm vi khuẩn staphylococcus sp, là nhóm vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Cá biệt, trên một số mẫu thu tại quận Dương Kinh, Đồ Sơn và huyện Tiên Lãng, Kiến Thụy, Chi cục phát hiện có mật độ vi khuẩn vibrio sp vượt ngưỡng cho phép; tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh cho thủy sản nuôi và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Các loại vi khuẩn này chính là tác nhân gây tình trạng cá bị chết rải rác tại các vùng nuôi tập trung, đặc biệt gia tăng vào thời điểm nắng nóng vừa qua…

Trong lúc cơ quan chức năng tìm cách xử lý hậu quả của dịch bệnh thì người nuôi trồng vẫn đang loay hoay không biết vượt qua khó khăn như thế nào. Bởi gần như toàn bộ vốn liếng đều bị mất sạch, đó là chưa kể khả năng phục hồi để sản xuất là vô cùng khó khăn. Cho nên, các hộ nuôi trồng thủy sản đang mong chờ sự hỗ trợ kịp thời của nhà nước…